Kapak düşüklüğü mü, fazla deri mi?

Hayır. Pitozis (üst göz kapağı düşüklüğü), kapak kenarının olması gerekenden daha aşağıda durmasıdır. Burada sorun kapağı yukarı kaldıran kas ve onun kirişindedir. Kapak kenarı göz bebeğine doğru iner ve görme alanının üst kısmını kapatabilir.

Dermatoşalazis (göz kapağında fazla deri) ise kapak kenarının değil, üzerindeki cildin sorunudur. Yaşla birlikte deri elastikiyetini kaybeder ve kirpik hattının üzerine doğru sarkar. Kapak kenarı yerinde durur; onu örten deri katlantısı aşağı iner.

Aynada ikisi de benzer görünür. Ayrımı yapan şey, kapak kenarının göz bebeğine olan mesafesinin ölçülmesidir. Bu mesafe korunmuşsa tablo genellikle deriyle ilgilidir; kısalmışsa kapağın kendisi değerlendirilir.

İki durum aynı kişide birlikte de bulunabilir. Bu durumda muayenede hangisinin şikâyete daha çok katkı verdiği ayrıştırılır. Planlama, bu ayrımın sonucuna göre hekim tarafından yapılır.

Göz kapağıyla ilgili başvuruların bir kısmı görünümle, bir kısmı ise günlük işlevle ilgilidir. Aşağıdaki yakınmalar, muayenede sıkça dile getirilen ifadelerdir.

• Üst görme alanının daralması: Yukarı bakarken ya da tabelaları okurken üst tarafın kapanıyormuş gibi hissedilmesi
• Gün sonuna doğru artan yorgunluk: Sabah daha iyi olan görünümün akşama doğru belirginleşmesi
• Kaşları sürekli kaldırma alışkanlığı: Kapağı açık tutabilmek için alın kaslarının farkında olmadan kasılması
• Alın bölgesinde zorlanma hissi: Kaş kaldırma alışkanlığının uzun süre devam etmesine bağlı yorgunluk
• Kirpiklerin görüşe girmesi: Sarkan derinin kirpikleri aşağı doğru bastırması
• İki göz arasındaki belirgin fark: Bir kapağın diğerine göre gözle görülür biçimde aşağıda durması

Bu yakınmaların hepsi cerrahi gerektiği anlamına gelmez. Bazı olgularda tablo yıllar içinde çok yavaş ilerler ve yalnızca izlem önerilir. Şikâyetin günlük yaşamı ne ölçüde etkilediği, kararın önemli bir parçasıdır.

Kapak düşüklüğünün kısa sürede ortaya çıkması ya da gün içinde belirgin biçimde değişmesi ise ayrı bir başlıktır. Bu tabloda değerlendirme öncelikle nedene yönelir.

Göz kapağı muayenesi, bakışla sınırlı kalmaz. Milimetrik ölçümlerle kapak kenarının konumu ve kapağı kaldıran kasın çalışması ayrı ayrı değerlendirilir. Bu ölçümler ayrımın temelini oluşturur.

• Kapak kenarı – ışık refleksi mesafesi: Göz bebeğinden yansıyan ışık ile üst kapak kenarı arasındaki mesafenin ölçülmesi
• Kapak aralığı ölçümü: Üst ve alt kapak kenarları arasındaki açıklığın karşılaştırmalı olarak belirlenmesi
• Kapak kaldırıcı kas işlevi: Kaş sabitlenerek aşağı bakıştan yukarı bakışa kapak kenarının kaç milimetre yol aldığının ölçülmesi
• Deri fazlasının değerlendirilmesi: Kirpik hattı ile kapak katlantısı arasındaki mesafenin ve sarkmanın incelenmesi
• Kaş konumunun değerlendirilmesi: Kaşın kendisinin de düşük olup olmadığının ayrıca gözden geçirilmesi
• Biyomikroskopik göz yüzeyi muayenesi: Kornea, gözyaşı filmi ve kapak kapanmasının ayrıntılı olarak incelenmesi

Bu ölçümlere ek olarak gözyaşı miktarı ve göz yüzeyinin durumu değerlendirilir. Kuruluk bulgusu olan bir gözde planlamanın farklılaşması gerekebilir. Ayrıca göz tansiyonu ölçümü ve genel göz muayenesi de yapılır; kapak şikâyetiyle gelen kişide başka bir bulgunun bulunması olağandır.

Hekimin gerekli görmesi hâlinde muayene bulguları fotoğrafla kayda alınabilir. Bu kayıt, tablonun zaman içinde değişip değişmediğini izlemeye yardımcı olur.

Muayenenin en önemli başlıklarından biri, kişinin neyi düzeltmek istediğinin açıkça konuşulmasıdır. “Görme alanım kapanıyor” demek ile “gözlerim yorgun görünüyor” demek farklı beklentilerdir. İkisi de meşrudur, ancak planlaması aynı değildir.

İşlevsel şikâyette öncelik, üst görme alanını açan düzenlemedir. Burada ölçüm sonuçları ve kapak kenarının konumu belirleyicidir. Görünüme yönelik beklentide ise kapak katlantısının biçimi, iki taraf arasındaki denge ve kaş konumu daha çok öne çıkar.

Bu iki başlık sıklıkla iç içe geçer. Görme alanı daralan bir kişinin görünümle ilgili beklentisi de olabilir. Muayenede bu beklentiler ayrı ayrı konuşulur ve hangisinin ne ölçüde karşılanabileceği hekim tarafından açıklanır.

Beklentinin baştan netleştirilmesi, sürecin gerçekçi ilerlemesine katkı sağlar. Göz kapaklarında tam simetri hiç kimsede beklenmez; iki kapak arasında küçük farklar doğal olarak bulunur. Bu nedenle hedef, mutlak eşitlik değil dengenin iyileştirilmesidir.

Bu iki işlem sıkça karıştırılır. Blefaroplasti (göz kapağı estetiği), kapağın üzerindeki fazla derinin ve gerektiğinde yağ dokusunun düzenlenmesidir. Kapak kenarının konumuna doğrudan müdahale edilmez.

Pitozis cerrahisi ise kapağı yukarı kaldıran kasın kirişine yöneliktir. Amaç, kapak kenarını yukarı taşıyarak göz açıklığını artırmaktır. Deri fazlası varsa aynı seansta birlikte de ele alınabilir; bu karar muayene bulgularına göre verilir.

Yanlış ayrım yapılması, şikâyetin sürmesine yol açabilir. Yalnızca deri alınan bir kişide kapak gerçekten düşükse göz açıklığı beklendiği kadar artmaz. Bu nedenle ölçümler cerrahi kararın öncesinde tamamlanır.

Kapak düşüklüğünün en sık görülen biçimi, yaşla birlikte kirişin gevşemesine bağlı olandır. Bununla birlikte başka nedenler de bulunabilir ve bunların bir kısmı ayrı bir değerlendirme gerektirir.

• Doğuştan olan pitozis: Çocukluk çağında fark edilen ve görme gelişimi açısından ayrıca izlenmesi gereken biçim
• Uzun süreli kontakt lens kullanımı: Kirişin zamanla gevşemesine katkı verebilen etkenlerden biri
• Geçirilmiş göz cerrahisi ya da travma: Kapak yapılarının etkilenmiş olabileceği durumlar
• Gün içinde değişen düşüklük: Yorgunlukla belirginleşen, sabah daha az olan tabloların ayrı ele alınması
• Ani başlayan tek taraflı düşüklük: Kısa sürede ortaya çıkan ve gecikmeden değerlendirilmesi gereken durum

Özellikle ani başlayan, çift görme ya da göz hareketlerinde kısıtlılıkla birlikte olan kapak düşüklüğünde vakit kaybedilmemelidir. Bu tabloda öncelik altta yatan nedenin araştırılmasıdır; kapak düzeltmesi ikinci plandadır.

Çocuklarda görülen kapak düşüklüğü ayrı bir başlıktır. Kapağın göz bebeğini örtmesi görme gelişimini etkileyebileceği için izlem takvimi hekim tarafından belirlenir.

Ordu ve çevresinden gelen başvurularda ilk adım, kapak şikâyetinin ne zaman başladığının ve nasıl seyrettiğinin dinlenmesidir. Kullanılan ilaçlar, geçirilmiş göz ameliyatları ve varsa kronik hastalıklar bu görüşmede paylaşılır.

Ardından biyomikroskop ile ön segment muayenesi, kapak ölçümleri ve göz tansiyonu ölçümü yapılır. Göz dibi değerlendirmesi de aynı seansta tamamlanır; kapak şikâyetiyle gelen kişide gözün geri kalanının atlanmaması önemlidir.

Bulgular tamamlandıktan sonra hangi durumun ön planda olduğu ve seçeneklerin neler olduğu anlatılır. Bazı olgularda izlem önerilir, bazılarında cerrahi planlaması yapılır. Karar, ölçüm sonuçları ile kişinin şikâyeti birlikte değerlendirilerek verilir.

Cerrahi planlanan durumlarda işlemin nasıl uygulanacağı, iyileşme döneminde nelerin beklendiği ve kontrol takvimi önceden açıklanır. Kan sulandırıcı ilaç kullanımı gibi başlıklar bu aşamada ayrıca konuşulur.

Göz kapağı bölgesi ince ve damardan zengin bir dokudur. Bu nedenle işlem sonrasında bir miktar şişlik ve morluk beklenen bir durumdur. Bu bulgular genellikle ilk günlerde belirgindir ve zamanla azalır.

İlk günlerde soğuk uygulama, başın yüksekte tutulması ve zorlayıcı hareketlerden kaçınılması sıklıkla önerilir. Damla ve pomad kullanımı hekimin tarifine göre sürdürülür. Dikişlerin alınma zamanı uygulanan yönteme göre değişir.

İyileşme süreci kişiden kişiye farklılık gösterir. Kapak bölgesindeki ödemin tam olarak oturması haftalar alabilir; bu nedenle görünümün son hâli hakkında erken dönemde yorum yapılmaz. Kontrollere düzenli gidilmesi, sürecin izlenmesi açısından önemlidir.

İşlem sonrasında gözde artan ağrı, görme azalması ya da beklenenden farklı bir bulgu ortaya çıkarsa kontrol tarihi beklenmeden hekime başvurulmalıdır.