Yöntemin tam adı fakoemülsifikasyondur; kısaca FAKO olarak anılır. Adı, merceğin ses dalgası enerjisiyle emülsiyon hâline getirilerek aspire edilmesinden gelir.
FAKO, kesinin küçük tutulabilmesi sayesinde çoğu olguda dikişe gerek bırakmaz. Bu özellik, göz yapısının cerrahi sonrası daha çabuk toparlanmasına katkı sağlar.
Fatsa’daki klinikte FAKO planlaması; merceğin sertlik derecesi, kornea ölçümleri ve göz dibi bulguları birlikte değerlendirilerek yapılır.
FAKO (Fakoemülsifikasyon) Nedir?
FAKO, katarakt cerrahisinde merceğin gözden çıkarılma biçimini tanımlayan bir tekniktir. Merceği bütün hâlde almak yerine, ultrason enerjisi kullanan ince bir uçla göz içinde parçalayıp aynı anda emerek temizlemeye dayanır.
Merceği çevreleyen ince ve saydam kese (kapsül) bu işlem sırasında korunur. Yapay göz içi merceği bu korunmuş kesenin içine yerleştirilir; böylece mercek gözün doğal konumunda durur.
Tekniğin ayırt edici yanı, merceğin bütün olarak çıkarılmasını gerektirmediği için girişin küçük tutulabilmesidir. Katlanabilir mercekler bu küçük girişten katlanmış hâlde gönderilir ve göz içinde açılır.
FAKO bugün katarakt cerrahisinde yaygın olarak kullanılan yöntemlerden biridir. Buna karşın her göz bu teknik için aynı ölçüde uygun olmayabilir; tekniğin seçimi ameliyat öncesi bulgularla birlikte değerlendirilir.
FAKO, Klasik Katarakt Cerrahisinden Nasıl Ayrılır?
Klasik teknikte mercek bütün hâlde çıkarıldığı için daha geniş bir kesi açılması ve genellikle dikiş atılması gerekir. FAKO ise merceği göz içinde parçaladığı için küçük bir girişle uygulanabilir.
| Karşılaştırma | Klasik Yöntem | FAKO Yöntemi |
|---|---|---|
| Kesi genişliği | Geniş kesi gerekir | Küçük giriş yeterlidir |
| Dikiş | Genellikle dikiş atılır | Çoğu olguda dikişe gerek kalmaz |
| Merceğin çıkarılması | Bütün hâlde alınır | Ultrasonla parçalanıp aspire edilir |
| Yerleştirilen mercek | Katlanmayan mercek | Katlanabilir mercek |
| Uygulama | Daha geniş cerrahi hazırlık | Damla anestezisiyle uygulanabilir |
Bu ayrımlar, FAKO’nun her göz için otomatik olarak tercih edileceği anlamına gelmez. Merceğin aşırı sertleştiği ya da merceği tutan bağların zayıfladığı bazı olgularda hekim farklı bir cerrahi yaklaşımı uygun görebilir.
FAKO Ameliyatı Hangi Adımlarla Uygulanır?
Uygulama, birbirini izleyen adımlardan oluşur. Aşağıdaki sıralama, işlemin genel akışını anlaşılır kılmak amacıyla verilmiştir; ayrıntılar göz yapısına göre farklılaşabilir.
- Hazırlık ve anestezi: Göz çevresinin sterilize edilmesi ve damla ile uyuşturulması
- Girişin açılması: Kornea kenarından milimetrik bir girişin oluşturulması
- Kapsül açılması (kapsüloreksis): Merceği saran ön kesede dairesel bir pencere açılması
- Fakoemülsifikasyon: Merceğin ultrason enerjisiyle parçalanarak aynı anda aspire edilmesi
- Kesenin temizlenmesi: Geride kalan yumuşak mercek artıklarının alınması
- Merceğin yerleştirilmesi: Katlanabilir göz içi merceğinin kese içine gönderilip açılması
- Girişin kapatılması: Kendiliğinden kapanan girişin sızdırmazlığının kontrol edilmesi
Kapsülün korunması bu adımların en belirleyici parçalarından biridir. Kese sağlam kaldığında mercek doğru konumda durur; kesede beklenmedik bir açılma olursa hekim mercek yerleşimini farklı biçimde planlayabilir.
Anestezi ve İşlem Sırasında Neler Hissedilir?
FAKO çoğu olguda damla anestezisiyle uygulanır. Hasta uyutulmaz; yalnızca gözün yüzeyi ve iç yapıları uyuşturulur. Bu nedenle işlem sırasında hasta uyanıktır ve hekimin yönlendirmelerini duyar.
Göz uyuşturulduğu için ağrı beklenmez. Hasta genellikle parlak bir ışık, renk değişimleri ve gölge hareketleri algıladığını ifade eder. Bu algılar işlemin doğal bir parçasıdır.
Cerrahi adımların tamamlanması çoğu olguda uzun zaman almaz; buna karşılık merceğin sertlik derecesi, göz bebeğinin yeterince genişleyip genişlemediği ve eşlik eden göz bulguları işlemin akışını yavaşlatabilir.
Kaygısı belirgin olan ya da uzun süre hareketsiz kalması güç olan hastalarda farklı bir anestezi yaklaşımı değerlendirilebilir. Bu karar, ameliyat öncesi görüşmede hekim tarafından verilir.
FAKO Yöntemi Kimlerde Uygulanabilir?
FAKO, görmeyi etkileyen katarakt bulunan yetişkin hastalarda yaygın biçimde uygulanan bir yöntemdir. Uygunluk kararı verilirken merceğin durumu kadar gözün diğer yapıları da incelenir.
Merceğin aşırı sertleşmiş olması, gözün önceki bir travma nedeniyle yapısının değişmesi ya da merceği tutan bağların zayıflaması, tekniğin uygulanışını güçleştirebilir. Bu durumlarda hekim planı ona göre kurar.
Kornea yüzeyindeki bulanıklıklar, ileri glokom ya da retina hastalıkları ameliyatın kendisine engel olmayabilir; ancak ameliyat sonrası beklenen görme düzeyini etkileyebilir. Bu ayrımın önceden konuşulması, beklentinin gerçekçi kalmasını sağlar.
Prostat ilaçları gibi göz bebeğinin genişlemesini etkileyebilen bazı ilaçların kullanımı, ameliyat öncesinde mutlaka hekime bildirilmelidir. Bu bilgi, cerrahi planlamada doğrudan rol oynar.
FAKO Sonrası İlk Günler Nasıl Geçer?
Ameliyattan sonraki ilk saatlerde görme bulanıktır ve ışık rahatsız edici gelebilir. Bu durum genellikle geçicidir. İlk kontrol, çoğunlukla ameliyatı izleyen gün içinde yapılır.
- Verilen damlaların belirtilen saat ve sürelerde kullanılması
- Göze su kaçırmamak için ilk günlerde yüz yıkamada dikkatli olunması
- Uyurken gözün korunması amacıyla önerilen koruyucunun takılması
- Gözün ovuşturulmaması ve kaşınma hissinde damla planına uyulması
- Ağır kaldırma, öne eğilme ve zorlu hareketlerden kaçınılması
Hafif batma, sulanma ve gözde kum hissi ilk günlerde görülebilen, genellikle kendiliğinden azalan yakınmalardır. Artan ağrı, belirgin kızarıklık ya da görmede ani azalma ise beklenmeyen bulgulardır ve gecikmeden başvurulmasını gerektirir.
Görme Ne Zaman Oturur, Gözlük Ne Zaman Verilir?
Küçük giriş sayesinde toparlanma erken başlasa da, korneadaki hafif ödemin çekilmesi ve merceğin kese içinde tam olarak yerleşmesi zaman alır. Bu nedenle görme birden değil, basamak basamak yerine oturur.
Bu nedenle kalıcı gözlük numarası ameliyattan hemen sonra ölçülmez. Ölçüm, gözün oturduğunu gösteren kontrol bulgularının ardından yapılır ve reçete o aşamada düzenlenir.
Tek odaklı mercek yerleştirilen hastalarda yakın için gözlük kullanımı genellikle sürer. Çok odaklı ya da genişletilmiş odaklı merceklerde ise beyin uyum sürecinin tamamlanması birkaç haftayı bulabilir.
Ordu ve Fatsa’da FAKO Planlaması
FAKO planlaması ameliyat gününden önce başlar. Fatsa’daki klinikte biyometri, kornea ölçümleri ve göz dibi değerlendirmesi yapılır; gerek görülen olgularda sarı nokta bölgesi OCT ile incelenir.
Bu ölçümler yerleştirilecek merceğin gücünü ve tipini belirler. Hastanın günlük görme alışkanlıkları da bu aşamada konuşulur; mercek seçimi ölçüm sonuçlarıyla birlikte planlanır.
Ameliyat günü ile onu izleyen ilk kontrolün tarihi, hastanın Fatsa’ya ulaşımını kolaylaştıracak biçimde birlikte kararlaştırılır. İlk kontrolün atlanmaması; girişin sızdırmazlığı, göz içi basıncı ve kornea saydamlığının değerlendirilmesi açısından önem taşır.
Sonuç
Ordu FAKO yöntemiyle katarakt tedavisi, merceğin küçük bir girişten ultrason enerjisiyle temizlenmesi ve yerine katlanabilir bir göz içi merceğinin yerleştirilmesi esasına dayanır.
Kesinin küçük tutulabilmesi çoğu olguda dikiş ihtiyacını ortadan kaldırır; ancak yöntemin uygulanabilirliği merceğin durumuna ve gözün yapısına göre değerlendirilir.
Hangi tekniğin ve hangi mercek tipinin uygun olduğu, ameliyat öncesi ölçümler ve muayene bulguları ışığında hekim tarafından planlanır.
Sık Sorulan Sorular
FAKO tekniğine ilişkin muayenede en çok merak edilen başlıklar ve kısa yanıtları aşağıda toplanmıştır.
Cerrahi adımlar çoğu olguda uzun zaman almaz; ancak hazırlık ve sonrasındaki gözlem nedeniyle klinikte geçirilen toplam zaman daha fazladır. Merceğin sertliği ve göz bebeğinin genişleme düzeyi bu süreyi etkileyebilir.
Damla anestezisi uygulandığı için işlem sırasında acı duyulması beklenmez. Bazı hastalar gözde hafif bir basınç ya da dokunma hissi tarif eder.
Giriş küçük olduğu için çoğu olguda dikişe gerek kalmaz. Kesinin kendiliğinden kapanmadığı durumlarda hekim ince bir dikiş kullanabilir.
İkisi farklı tekniklerdir. FAKO’da merceğin parçalanmasında ultrason enerjisi kullanılır; lazer destekli yöntemlerde bazı adımlar lazerle yapılır. Hangi yaklaşımın uygun olduğu muayene bulgularına göre değerlendirilir.
Göze su ve şampuan kaçırmamak koşuluyla vücut banyosuna genellikle erken dönemde izin verilir. Saç yıkama ve yüz temizliği konusunda hekimin verdiği süreye uyulmalıdır.
Araç kullanımına, görmenin yeterli düzeye ulaştığı kontrol muayenesinden sonra karar verilir. Bu süre kişiden kişiye değişir.
İlk günlerde hafif batma ve kum hissi görülebilir; genellikle kendiliğinden azalır. Artan ağrı ya da görmede azalma varsa gecikmeden başvurulmalıdır.
Yaygın olarak uygulanabilen bir yöntemdir; ancak merceğin aşırı sertleştiği ya da merceği tutan bağların zayıfladığı olgularda hekim farklı bir teknik planlayabilir.
Bekleme süresi ilk gözün iyileşme seyrine göre belirlenir. Hekim, kontrol bulguları uygun olduğunda ikinci gözün zamanlamasını planlar.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.