Bu muayene, vücutta damarların ve sinir dokusunun ameliyatsız biçimde doğrudan görülebildiği tek noktayı değerlendirir. Bu nedenle bulguları çoğu zaman yalnızca gözü değil, genel sağlığı da ilgilendirir.
Diyabet, hipertansiyon ve glokom gibi durumlarda göz dibindeki değişiklikler, kişi henüz bir görme yakınması yaşamadan önce başlayabilir. Muayenenin düzenli aralıklarla yapılması bu erken dönemin yakalanmasını sağlar.
Fatsa’daki kliniğinde Op. Dr. Birol Coşkun, göz dibi muayenesini gerektiğinde OCT görüntülemesiyle birlikte değerlendirir; böylece gözlemle görülen bulgu ölçülebilir bir veriyle desteklenir.
Göz Dibi Muayenesi Nedir?
Göz dibi muayenesi, göz bebeğinden içeri ışık gönderilerek gözün arka duvarının özel merceklerle incelenmesidir. İşlem sırasında göze temas edilmez; hekim, ışık ve mercek yardımıyla retinayı büyütülmüş biçimde görür.
Muayene sırasında yukarı, aşağı ve yanlara bakmanız istenebilir. Bu, retinanın merkez bölümünün yanı sıra kenar bölgelerinin de görülebilmesi içindir. Kenar bölgeler özellikle yırtık ve incelme açısından önem taşır.
İşlem ağrısızdır. Kullanılan ışığın parlaklığı nedeniyle muayene boyunca geçici bir kamaşma hissi olabilir; bu his muayene bittikten kısa süre sonra geçer.
Göz Dibinde Hangi Yapılar İncelenir?
Muayenede gözün arka bölümündeki yapılar sırayla ve ayrı ayrı değerlendirilir. Her biri farklı bilgi taşır.
- Retina: Işığı algılayan sinir tabakasının bütünlüğü, rengi ve yüzeyi
- Makula (sarı nokta): Keskin görmeden sorumlu merkez bölgenin görünümü
- Optik disk (görme siniri başı): Sinirin sınırları, rengi ve çukurluk oranı
- Retina damarları: Atardamar ve toplardamarların kalınlığı, seyri ve kesişim noktaları
- Periferik (kenar) retina: İncelme, yırtık ve dejenerasyon alanlarının araştırılması
- Vitreus: Göz içini dolduran jel yapının saydamlığı ve retinayla ilişkisi
Optik diskteki çukurluk oranı glokom değerlendirmesinde, damarlardaki değişiklikler ise tansiyon ve şeker hastalığının göz üzerindeki etkisinin izlenmesinde öne çıkan bulgulardır.
Göz Bebeği Neden Damla ile Büyütülür?
Göz bebeği, retinayı görmek için kullanılan penceredir. Bu pencere doğal genişliğinde kaldığında yalnızca retinanın merkez bölümü değerlendirilebilir.
Göz bebeğini geçici olarak büyüten damlalar bu pencereyi genişletir ve retinanın kenar bölgelerinin de incelenmesine imkân tanır. Retina yırtıklarının önemli bir bölümü tam da bu kenar bölgelerde bulunduğu için, damlalı muayene birçok durumda gereklidir.
Damlanın etkisi genellikle birkaç saat sürer. Bu süre boyunca yakın görmede bulanıklık ve ışığa karşı hassasiyet yaşanabilir; bu nedenle muayene sonrasında araç kullanılmaması önerilir.
Dar açılı göz yapısı gibi bazı durumlarda damla kullanımı ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle muayene öncesinde daha önce yaşanan göz içi basınç yükselmesi ya da benzeri bir öykü varsa hekime bildirilmelidir.
Göz Dibi Muayenesinde Hangi Durumlar Fark Edilebilir?
Muayene, hem göze özgü hastalıkların hem de sistemik hastalıkların göz üzerindeki yansımalarının değerlendirilmesine olanak tanır.
- Diyabetik retinopati: Şeker hastalığına bağlı damar değişiklikleri ve kanama odakları
- Hipertansif retinopati: Uzun süreli yüksek tansiyonun damar yapısında bıraktığı izler
- Sarı nokta hastalığı: Makula bölgesindeki yaşa bağlı değişiklikler
- Glokoma ait sinir bulguları: Optik disk çukurluğundaki artış ve sinir lifi kaybı işaretleri
- Retina yırtığı ve dekolman: Kenar bölgelerdeki yırtıklar ve retinanın yerinden ayrılması
- Damar tıkanıklıkları: Retina atardamar ve toplardamarlarındaki tıkanıklık bulguları
Bulgunun saptanması tek başına tedavi kararı anlamına gelmez. Bir kısım bulgu yalnızca belirli aralıklarla izlenirken, bir kısmı için lazer ya da göz içi iğne gibi tedavi seçenekleri gündeme gelebilir. Bu ayrım hekim değerlendirmesiyle yapılır.
Göz Dibi Muayenesi ile OCT Arasındaki Fark Nedir?
Göz dibi muayenesi retinayı yüzeyden, bütünlüklü bir görüntü olarak değerlendirir. OCT (optik koherens tomografi) ise aynı bölgeyi katman katman, kesitsel biçimde görüntüler.
Bu iki yöntem birbirinin alternatifi değil, tamamlayıcısıdır. Muayenede fark edilen bir kalınlaşma ya da ödem şüphesi OCT ile ölçülebilir bir veriye dönüşür; böylece takip sırasında değişimin yönü sayısal olarak izlenebilir.
Kliniğimizde OCT görüntülemesi bulunmaktadır. Hangi durumda OCT’ye başvurulacağı, muayene bulgularına ve takip edilen hastalığın niteliğine göre belirlenir.
Göz Dibi Muayenesi Kimlerde, Ne Sıklıkla Yapılmalıdır?
Muayene sıklığı, kişinin risk durumuna göre değişir. Aşağıdaki tablo genel olarak önerilen yaklaşımı özetler; uygulanacak aralık muayene sonrası hekim tarafından belirlenir.
| Durum | Genel Yaklaşım |
|---|---|
| Yakınması olmayan yetişkin | Yıllık göz muayenesinin parçası olarak |
| Diyabet tanısı olanlar | Yakınma olmasa da yılda en az bir kez |
| Hipertansiyonu olanlar | Yıllık muayenede damar değerlendirmesiyle birlikte |
| Yüksek miyopisi olanlar | Kenar retina incelemesi için düzenli aralıklarla |
| Ailede retina hastalığı öyküsü | Hekimin belirlediği aralıklarla |
| Ani uçuşan cisim / ışık çakması | Gecikmeden, ilk fırsatta |
Gebelikte, özellikle gebelik öncesinde ya da sırasında diyabet saptanan kişilerde göz dibi takibi ayrıca planlanır. Bu dönemde retina bulguları daha hızlı değişebilir. Ordu genelinde diyabet nedeniyle takip edilen kişilerin yıllık göz dibi randevusunu Fatsa’da yaklaşık aynı dönemde tekrarlaması, bulguların yıldan yıla karşılaştırılmasını kolaylaştırır.
Muayene Sonrasında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Damla kullanılan bir göz dibi muayenesinden sonra birkaç saat sürebilen geçici etkiler beklenir. Bu döneme hazırlıklı gelmek muayene sonrasını kolaylaştırır.
- Muayene sonrasında araç kullanılmaması
- Mümkünse bir yakının eşliğinde gelinmesi
- Güneşli havalarda yanınızda güneş gözlüğü bulundurulması
- Yakın odaklanma gerektiren işlerin etkinin geçmesine kadar ertelenmesi
Muayene sonrasında göz ağrısı, belirgin kızarıklık ya da ışıkların çevresinde halka görülmesi gibi bulgular ortaya çıkarsa hekime başvurulması gerekir. Bu tablo seyrek görülür ancak değerlendirilmesi önemlidir.
Sonuç
Göz dibi muayenesi, retinanın ve görme sinirinin doğrudan incelenmesini sağlayan, ağrısız ve kısa süren bir değerlendirmedir.
Ordu ve Fatsa’da özellikle diyabet ve hipertansiyon gibi kronik hastalığı olan kişilerde, yakınma olmasa dahi düzenli aralıklarla yapılması, göz dibindeki değişikliklerin erken fark edilmesine katkı sağlar.
Muayene aralığı, ek görüntüleme ihtiyacı ve takip planı; bulguların niteliğine göre hekim tarafından kişiye özel olarak belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Göz dibi muayenesi öncesinde ve sonrasında en çok merak edilen başlıklar aşağıda kısaca ele alınmıştır.
İncelemenin kendisi genellikle birkaç dakika sürer. Ancak göz bebeğini büyüten damlanın etki etmesi beklendiği için toplam süre yarım saati aşabilir.
Hayır, göze temas edilmez ve işlem ağrısızdır. Kullanılan ışık nedeniyle geçici bir kamaşma hissi olabilir.
Göz dibi değerlendirmesi kapsamlı muayenenin parçasıdır. Ancak göz bebeğinin damla ile büyütülmesi her muayenede gerekmez; bu karar yakınmaya ve bulgulara göre verilir.
Etki genellikle birkaç saat sürer. Bu süre kullanılan damlaya ve göz rengine göre değişebilir; açık renk gözlerde etki daha uzun hissedilebilir.
Yakın odaklanma gerektiren işlerde zorlanma yaşanabilir. Ekran ve okuma ağırlıklı çalışıyorsanız muayeneyi gün sonuna planlamak daha rahat olabilir.
Evet. Diyabetin retina üzerindeki erken etkileri görmeyi bozmadan başlayabilir. Bu nedenle yakınma olmasa da yılda en az bir kez göz dibi muayenesi önerilir.
Uçuşan cisimlerin sayısında ani artış, yanında ışık çakmaları ya da görme alanında perde hissi varsa muayene ertelenmemelidir. Bu bulgular retina yırtığı açısından değerlendirilir.
Muayenenin kendisi gebelikte de yapılabilir. Göz bebeğini büyüten damlaların kullanımı söz konusu olduğunda, gebelik durumu hekime bildirilmeli ve karar buna göre verilmelidir.
Varsa önceki göz dibi kayıtları, OCT görüntüleri ve kan şekeri, tansiyon gibi güncel takip sonuçlarının getirilmesi değerlendirmeye katkı sağlar.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.