Ölçüm iki aşamalıdır. Önce cihazla nesnel bir ön değer alınır, ardından deneme camlarıyla kişinin kendi geri bildirimine dayanan öznel değerlendirme yapılır. Reçeteye yazılan değer bu ikinci aşamanın sonucudur.
Numara, kişinin gördüğü bulanıklığın türünü de açıklar. Uzağın net görülememesi, yakın çalışmada zorlanma, harflerin gölgeli algılanması ya da gün sonunda artan baş ağrısı çoğu zaman düzeltilmemiş bir kırma kusuruyla ilişkilidir.
Fatsa’daki muayenehanesinde Op. Dr. Birol Coşkun, numara ölçümünü gözün genel muayenesinden ayırmaz; çünkü aynı yakınma bazen numaradan değil, gözün başka bir bölümünden kaynaklanır.
Refraksiyon (Göz Numarası) Nedir?
Göze giren ışık, önce korneada sonra mercekte kırılarak retina üzerinde odaklanır. Bu odaklanma tam olarak retina üzerinde gerçekleşiyorsa görüntü nettir. Odak noktası retinanın önüne ya da arkasına düşerse görüntü bulanıklaşır.
Göz numarası, bu odak sapmasının ölçüsüdür ve diyoptri (D) birimiyle ifade edilir. Eksi değerler miyopiyi, artı değerler hipermetropiyi gösterir. Silindirik değer ise astigmatizmanın derecesini belirtir.
Numaranın büyüklüğü hastalığın ciddiyetini değil, düzeltme için gereken cam gücünü anlatır. Yüksek numaralı bir gözde görme, uygun düzeltmeyle tam olabilirken düşük numaralı bir gözde başka bir nedenle görme azalmış olabilir.
Hangi Kırma Kusurları Ölçülür?
Ölçüm sırasında dört temel kırma kusuru değerlendirilir. Bunlar tek başlarına görülebileceği gibi bir arada da bulunabilir.
- Miyopi (uzağı görememe): Uzaktaki nesnelerin bulanık, yakının genellikle net algılanması
- Hipermetropi (yakını görememe): Özellikle yakın çalışmada zorlanma; genç yaşta göz kendini bir süre uyarlayabilir
- Astigmatizma: Kornea eğriliğindeki düzensizliğe bağlı olarak görüntünün gölgeli ve yayvan algılanması
- Presbiyopi (yaşa bağlı yakın görme zorluğu): Kırklı yaşlardan sonra merceğin esnekliğini kaybetmesiyle yakın odaklamanın güçleşmesi
Presbiyopi diğer üçünden farklıdır: bir kusur değil, yaşla birlikte beklenen bir değişimdir. Bu nedenle mevcut uzak numarasının üzerine eklenen ayrı bir yakın değeriyle (ADD) düzeltilir.
Göz Numarası Ölçümü Nasıl Yapılır?
Ölçüm, birbirini tamamlayan iki yöntemin birlikte kullanılmasıyla yapılır. Yalnızca cihaz değeriyle gözlük yazılması genellikle tercih edilmez.
- Otorefraktometre ölçümü: Cihazın saniyeler içinde verdiği, başlangıç noktası olarak kullanılan nesnel değer
- Deneme çerçevesiyle öznel ölçüm: Farklı güçteki camların denenerek en net gördüğünüz kombinasyonun bulunması
- Kırmızı-yeşil dengesi: Numaranın gereğinden fazla verilip verilmediğinin kontrol edildiği ek bir test
- Astigmatizma ekseninin netleştirilmesi: Silindirik değerin gücünün ve açısının ayrı ayrı belirlenmesi
- Yakın ilave (ADD) değerlendirmesi: Kırk yaş üzerinde okuma mesafesindeki ihtiyacın ölçülmesi
Öznel aşamada verilen yanıtların acele edilmeden söylenmesi önemlidir. “Şu an daha net mi, yoksa aynı mı?” sorusuna verilen yanıt reçeteyi doğrudan etkiler; emin olunmadığında bunu belirtmek ölçümü zayıflatmaz, tersine güçlendirir.
Damlalı (Sikloplejik) Ölçüm Ne Zaman Gerekir?
Göz, özellikle genç yaşlarda kendi odaklama kasını kullanarak numarasının bir bölümünü gizleyebilir. Bu durumda ölçüm gerçek değerden düşük çıkar. Odaklama kasını geçici olarak dinlendiren damlalar, bu gizlenmenin önüne geçer.
Damlalı ölçüm özellikle çocuklarda, gizli hipermetropi düşünülen genç erişkinlerde, şaşılık ve göz tembelliği değerlendirmelerinde tercih edilir. Damlanın etkisiyle birkaç saat boyunca yakın görmede bulanıklık ve ışığa hassasiyet olabilir.
Bu ölçümün gerekip gerekmediğine yaş, yakınma ve ilk ölçümdeki bulgulara bakılarak hekim karar verir. Damla uygulanan muayenelerden sonra araç kullanılmaması ve mümkünse bir yakının eşlik etmesi önerilir. Ordu’dan Fatsa’ya yapılacak dönüş yolculuğunun da bu etki hesaba katılarak planlanması yerinde olur.
Gözlük Reçetesindeki Değerler Ne Anlama Gelir?
Reçetede yer alan kısaltmalar, ölçümün sonucunu standart bir biçimde ifade eder. Aşağıdaki tablo bu başlıkların karşılığını özetler.
| Kısaltma | Anlamı |
|---|---|
| SPH (Sferik) | Miyopi (−) veya hipermetropi (+) değeri |
| CYL (Silindirik) | Astigmatizmanın derecesi |
| AX (Aks) | Astigmatizmanın 0–180 derece arasındaki ekseni |
| ADD | Yakın okuma için uzak numaraya eklenen değer |
| PD | İki göz bebeği arasındaki mesafe |
| OD / OS | Sağ göz / sol göz |
Reçetedeki değerlerin aynı kalması gözün değişmediğini, değişmesi ise mutlaka bir sorun olduğunu göstermez. Değerlendirmede belirleyici olan, numaradaki değişimin hızı ve yönüyle birlikte muayene bulgularıdır.
Göz Numarası Ne Sıklıkla Değişir?
Numaranın değişim hızı yaşa göre belirgin biçimde farklılaşır. Büyüme çağında göz de büyümeye devam ettiği için değişim daha sık, erişkinlikte ise genellikle daha yavaştır.
Kırklı yaşlardan sonra uzak numarası çoğunlukla durağanlaşırken yakın ilave değeri kademeli olarak artar. Altmış yaş civarında bu artış genellikle yavaşlar.
Beklenenden hızlı bir numara değişimi tek başına değerlendirilmez. Kısa aralıklarla artan astigmatizma keratokonus açısından, kan şekeri düzensizliğine eşlik eden numara oynamaları ise sistemik açıdan ayrıca incelenir.
Yeni Gözlüğe Uyum Süreci Nasıl İlerler?
Numara değiştiğinde ya da ilk kez gözlük kullanılmaya başlandığında kısa bir uyum dönemi yaşanabilir. Bu dönemde zemin algısında hafif değişiklik, yorgunluk hissi ve baş ağrısı görülebilir.
Uyum süresi kişiye ve numaranın türüne göre değişir; astigmatizma düzeltmesi ve çok odaklı camlarda bu süre biraz daha uzun olabilir. Yakınmalar birkaç gün içinde azalmıyorsa gözlüğün ölçüsü ve montajı yeniden kontrol edilir.
Gözlüğün camdaki değeri kadar çerçevedeki oturuşu da önemlidir. Merkez hizası kayan bir cam, doğru ölçülmüş bir numarada bile rahatsızlık yaratabilir.
Sonuç
Göz numarası ölçümü, cihaz değeriyle kişinin geri bildiriminin birleştiği iki aşamalı bir değerlendirmedir. Reçetenin doğruluğu bu iki aşamanın birlikte yürütülmesine bağlıdır.
Ordu ve Fatsa’da yapılan muayenelerde numara ölçümü, gözün diğer bölümlerinin incelenmesinden ayrı düşünülmez; çünkü bulanık görmenin nedeni her zaman numara olmayabilir.
Ölçüm sıklığı, damlalı değerlendirme ihtiyacı ve gözlük planı; yaş, yakınma ve muayene bulguları birlikte ele alınarak hekim tarafından belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Göz numarası ölçümüyle ilgili olarak hastaların en çok merak ettiği konular aşağıda kısaca yanıtlanmıştır.
Damlasız yapılan bir ölçüm genellikle 10-15 dakika içinde tamamlanır. Damlalı (sikloplejik) ölçümde damlanın etkisinin başlaması beklendiği için süre uzar.
Cihaz ölçümü bir başlangıç noktasıdır; gözün odaklama çabası bu değeri etkileyebilir. Reçete, deneme camlarıyla yapılan öznel değerlendirmenin sonucuna göre düzenlenir.
Bu karar numaranın türüne, yakınmalarınıza ve günlük ihtiyaçlarınıza bağlıdır. Düşük bir numara bazı kişilerde yakınmaya yol açmazken, ekran ağırlıklı çalışanlarda belirgin zorlanma yaratabilir; değerlendirme muayenede yapılır.
Uygun ölçüde verilen bir gözlük numaranın artmasına yol açmaz. Özellikle çocukluk ve gençlik döneminde görülen artış, gözün büyümesiyle ilişkili doğal bir süreçtir.
Kullanılan damlanın türüne göre değişmekle birlikte etki genellikle birkaç saat sürer; bazı damlalarda bu süre daha uzun olabilir. Bu dönemde yakın görme bulanık olur ve ışık rahatsız edici gelebilir.
Büyüme çağında numaranın değişmesi beklenen bir durumdur. Önemli olan değişimin hızı ve yönüdür; bu nedenle çocuklarda ölçümlerin düzenli aralıklarla tekrarlanması önerilir.
Hayır, özel bir hazırlık gerekmez. Yalnızca kontakt lens kullanıyorsanız muayeneden önce çıkarmanız ve mevcut gözlüğünüzü yanınızda getirmeniz yeterlidir.
Gözlerin numarasının farklı olması sık karşılaşılan bir durumdur. Fark belirginse, özellikle çocuklarda göz tembelliği açısından ayrıca değerlendirilir.
Evet. Muayene yalnızca numara ölçümünden ibaret değildir; göz tansiyonu, ön segment ve göz dibi değerlendirmesi numara değişmese de düzenli aralıklarla yapılır.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.