Göz tansiyonu, tansiyon hastalığıyla aynı şey değildir. Kol tansiyonu kanın damar duvarına yaptığı basıncı gösterirken, göz tansiyonu gözün kendi içindeki sıvının oluşturduğu basıncı ifade eder. İkisi arasında doğrudan bir bağ bulunmaz.
Bu basıncın yükselmesi çoğu zaman yakınma yaratmaz. Buna karşın uzun süre yüksek seyreden basınç, görme sinirini sessizce etkileyebilir. Ölçümün düzenli olarak tekrarlanması bu nedenle önemlidir.
Op. Dr. Birol Coşkun’un Fatsa’daki muayenehanesinde basınç değeri tek başına ele alınmaz; kornea kalınlığı, görme siniri görünümü ve gerektiğinde OCT bulguları aynı tabloda okunur.
Göz İçi Basıncı Nedir?
Gözün ön bölümünde sürekli olarak berrak bir sıvı üretilir ve bu sıvı belirli kanallardan dışarı süzülür. Üretim ile boşalım arasındaki denge, gözün içindeki basıncı belirler.
Bu basınç, gözün küresel biçimini ve optik düzenini koruması için gereklidir. Ancak boşalım yolları yeterince çalışmadığında basınç yükselir ve görme siniri üzerindeki yük artar.
Göz içi basıncı gün içinde belirli bir aralıkta dalgalanır. Bu nedenle tek bir ölçüm, kişinin basınç düzeni hakkında sınırlı bilgi verir; gerektiğinde farklı saatlerde tekrarlanan ölçümler istenebilir.
Göz Tansiyonu Nasıl Ölçülür?
Ölçüm için birden fazla yöntem kullanılır. Hangisinin tercih edileceği, muayenenin kapsamına ve kişinin durumuna göre belirlenir.
- Hava üflemeli (non-kontakt) tonometre: Göze temas etmeden, kısa bir hava akımıyla yapılan tarama amaçlı ölçüm
- Aplanasyon tonometresi: Uyuşturucu damla sonrası, biyomikroskop başında yapılan temaslı ölçüm
- Taşınabilir temaslı tonometreler: Yatağa bağımlı hastalarda ve çocuklarda kullanılabilen ölçüm araçları
- Pakimetri ile birlikte değerlendirme: Kornea kalınlığı ölçülerek basınç değerinin doğru yorumlanması
Temaslı ölçümlerden önce göz yüzeyine uyuşturucu damla damlatıldığı için işlem ağrı vermez; yalnızca hafif bir dokunma hissi olabilir. Hava üflemeli ölçümde ise kısa bir irkilme dışında rahatsızlık beklenmez.
Ölçüm Değerleri Nasıl Yorumlanır?
Göz içi basıncı milimetre cıva (mmHg) birimiyle ifade edilir. Genel kabul gören aralık çoğu kaynakta 10-21 mmHg olarak belirtilir; ancak bu aralık herkes için tek bir eşik anlamına gelmez.
Bazı kişilerde basınç bu aralığın içinde olmasına rağmen görme siniri etkilenebilir; bazılarında ise aralığın üzerindeki bir değer yıllarca sinir hasarı oluşturmadan seyredebilir. Bu nedenle değerlendirmede kişiye özel hedef basınç kavramı öne çıkar.
Yorum yapılırken ölçüm değeriyle birlikte optik disk görünümü, görme alanı sonuçları, kornea kalınlığı ve varsa aile öyküsü bir arada ele alınır. Karar tek bir sayıya değil, bu bütüne dayanır.
Kornea Kalınlığı Ölçümü Neden Önemlidir?
Tonometre, korneanın direncini ölçerek basıncı hesaplar. Bu nedenle korneanın kalınlığı, elde edilen sayıyı doğrudan etkiler.
Kalın korneada ölçüm gerçek basınçtan yüksek, ince korneada ise düşük çıkabilir. Lazerle görme kusuru düzeltilmiş gözlerde kornea inceldiği için bu etki ayrıca dikkate alınmalıdır.
Pakimetri adı verilen kornea kalınlığı ölçümü, kısa ve ağrısız bir işlemdir. Basınç değerinin doğru yorumlanabilmesi için özellikle sınırda ölçüm alınan kişilerde tercih edilir.
Göz Tansiyonu Yüksek Çıkarsa Ne Yapılır?
Tek bir yüksek ölçüm doğrudan glokom tanısı anlamına gelmez. İlk adım, ölçümün farklı bir zamanda ve gerektiğinde farklı bir yöntemle tekrarlanmasıdır.
Yükseklik doğrulanırsa değerlendirme derinleştirilir: görme siniri ayrıntılı incelenir, görme alanı testi istenebilir ve OCT ile sinir lifi tabakası ölçülebilir. Bu tetkiklerin amacı, basıncın sinir üzerinde bir etki bırakıp bırakmadığını ortaya koymaktır.
Bulgulara göre süreç üç yönde ilerleyebilir: yalnızca düzenli takip, damla tedavisinin başlanması ya da SLT lazer gibi seçeneklerin değerlendirilmesi. Hangi yolun izleneceğine muayene bulguları ışığında hekim karar verir.
Ölçümü Etkileyebilecek Durumlar Nelerdir?
Bazı geçici etkenler ölçüm sonucunu değiştirebilir. Bu nedenle ölçüm öncesinde aşağıdaki durumların hekime bildirilmesi doğru yoruma katkı sağlar.
- Kortizon içeren damla, krem ya da ilaç kullanımı
- Ölçüm öncesinde kısa süre içinde bol miktarda sıvı tüketilmesi
- Kravat, yaka gibi boyunu sıkan giysiler
- Nefesin tutulması ya da ölçüm sırasında gözün sıkılması
- Daha önce geçirilmiş kornea ameliyatı ya da lazer uygulaması
- Kontakt lensin ölçümden hemen önce çıkarılmış olması
Ölçüm sırasında gözü normal biçimde açık tutmak ve rahat nefes almak yeterlidir. Gözün istemsizce kısılması, değerin olduğundan yüksek çıkmasına yol açabilir.
Göz Tansiyonu Kimlerde, Ne Sıklıkla Ölçülmelidir?
Ölçüm, yetişkinlerde yapılan kapsamlı göz muayenesinin standart bir parçasıdır. Bazı gruplarda ise takip aralığının daha sık tutulması önerilir.
- Kırk yaş ve üzerindeki kişiler
- Ailesinde glokom öyküsü bulunanlar
- Uzun süreli kortizon tedavisi görenler
- Yüksek miyopisi olanlar
- Daha önce göz travması geçirmiş olanlar
- Diyabet gibi kronik hastalığı bulunanlar
Glokom tanısı almış ve tedavi görmekte olan kişilerde ölçüm sıklığı ayrıca planlanır. Bu grupta amaç yalnızca basıncın ölçülmesi değil, belirlenen hedef basınç düzeyinin korunup korunmadığının izlenmesidir. Ordu ve çevresinden gelen bu kişilerde ölçüm günleri, Fatsa’daki kontrol takvimiyle birlikte önceden belirlenir.
Sonuç
Göz tansiyonu ölçümü, kısa sürede tamamlanan ancak görme sinirinin uzun vadeli sağlığı açısından belirleyici bir değerlendirmedir.
Ordu ve Fatsa’da kırk yaş üzerindeki kişilerde ve ailesinde glokom öyküsü bulunanlarda ölçümün düzenli aralıklarla tekrarlanması, sessiz seyreden bir sürecin gözden kaçmamasına yardımcı olur.
Ölçüm sonucunun ne anlama geldiği; kornea kalınlığının etkisi, görme siniri görünümü ve diğer muayene bulgularıyla birlikte hekim tarafından yorumlanır ve takip planı buna göre kurulur.
Sık Sorulan Sorular
Göz tansiyonu ölçümü hakkında sık sorulan sorular ve kısa yanıtları aşağıda yer alıyor.
Hayır. Hava üflemeli ölçümde göze temas edilmez; temaslı ölçümde ise öncesinde uyuşturucu damla damlatıldığı için ağrı hissedilmez, yalnızca hafif bir dokunma duyusu olabilir.
Bunlar farklı iki ölçümdür ve biri diğerinin yerine geçmez. Kol tansiyonunun normal olması göz tansiyonunun da normal olduğu anlamına gelmez.
Kronik seyirli yükselmelerde çoğu zaman herhangi bir yakınma olmaz. Ani ve belirgin basınç yükselmelerinde ise şiddetli göz ağrısı, baş ağrısı, bulantı ve ışıkların çevresinde halka görme gibi bulgular ortaya çıkabilir; bu tablo gecikmeden değerlendirilmelidir.
Tek bir yüksek ölçüm tanı koydurmaz. Değerin tekrarlanan ölçümlerle doğrulanması, ardından görme siniri ve görme alanının değerlendirilmesi gerekir.
Yakınması olmayan yetişkinlerde yıllık göz muayenesinin parçası olarak ölçülmesi genel olarak önerilir. Risk grubundaki kişilerde ve glokom takibinde aralık hekim tarafından belirlenir.
Yoğun kafein tüketiminin geçici etkisi olabileceği bildirilmiştir; ancak asıl önemli olan, kısa sürede fazla miktarda sıvı alınmamasıdır. Ölçüm öncesi alışkanlıklarınızı hekiminize belirtmeniz yeterlidir.
Evet. Bu işlemden sonra kornea inceldiği için basınç olduğundan düşük ölçülebilir. Bu nedenle geçirilmiş lazer uygulaması muayenede mutlaka belirtilmelidir.
Basıncın belirgin biçimde düşük olması da değerlendirilmesi gereken bir bulgudur. Bu durumda gözün sıvı üretimi ve ilgili yapıları ayrıca incelenir.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.