Kontakt lens, gözlükten farklı olarak doğrudan kornea yüzeyine oturur. Bu nedenle yalnızca göz numarasının bilinmesi yeterli olmaz; korneanın eğriliği, gözyaşının miktarı ve kalitesi ile kapak yapısı da incelenir.
Lens kullanımı doğru planlandığında günlük yaşamı kolaylaştıran bir seçenektir. Uygun olmayan bir lens ya da aksayan bir bakım düzeni ise kornea yüzeyinde sorunlara yol açabilir; bu tabloların önemli bir bölümü düzenli kontrollerle önlenebilir niteliktedir.
Lens uygunluğu ilk değerlendirmede ele alınır; kullanım süreci ise Op. Dr. Birol Coşkun’un Fatsa’daki muayenehanesinde belirli aralıklarla yapılan kontrollerle izlenir.
Kontakt Lens İçin Neden Ayrı Bir Muayene Gerekir?
Gözlük camı gözden birkaç milimetre uzakta durur; kontakt lens ise kornea yüzeyiyle doğrudan temas hâlindedir. Bu temas, gözün oksijen alışını, gözyaşı dağılımını ve kapak hareketini etkiler.
Ayrıca lens numarası gözlük numarasıyla her zaman aynı değildir. Özellikle yüksek numaralarda, lensin göze daha yakın olması nedeniyle değerde bir düzeltme gerekir. Bu hesap muayene sırasında yapılır.
Kısacası kontakt lens muayenesi, bir gözlük reçetesinin lens diline çevrilmesinden ibaret değildir; gözün yüzeyinin lens taşımaya uygun olup olmadığının değerlendirilmesidir.
Muayenede Neler Değerlendirilir?
Değerlendirme, gözün ön yüzeyini bütün olarak ele alır. Aşağıdaki başlıklar muayenenin temel bileşenlerini oluşturur.
- Kornea eğriliği (keratometri): Lensin göze oturuşunu belirleyen yüzey eğriliğinin ölçülmesi
- Gözyaşı film tabakası: Gözyaşı miktarının ve kırılma süresinin değerlendirilmesi
- Kapak ve kirpik dibi sağlığı: Blefarit ve yağ bezi tıkanıklığı gibi tabloların araştırılması
- Kornea yüzeyinin incelenmesi: Biyomikroskopla yüzey bütünlüğünün ve saydamlığının kontrolü
- Göz numarası ve lens gücü hesabı: Gözlük değerinin lens için uyarlanması
- Deneme lensiyle oturma kontrolü: Lensin merkezlenmesinin ve göz kırpmayla hareketinin gözlenmesi
Deneme lensi takıldıktan sonra kısa bir bekleme süresi verilir. Bu süre, lensin gözyaşı tabakasıyla dengelenmesi ve gerçek oturuşunun görülebilmesi için gereklidir.
Kontakt Lens Türleri Nasıl Seçilir?
Lens seçimi; göz numarası, yüzey bulguları, kullanım sıklığı ve günlük yaşam alışkanlıkları birlikte düşünülerek yapılır. Aşağıdaki tablo sık kullanılan tiplerin genel kullanım alanlarını özetler.
| Lens Tipi | Genel Kullanım Alanı |
|---|---|
| Günlük tek kullanımlık | Aralıklı kullanım ve bakım düzeni kurmakta zorlananlar |
| Aylık / iki haftalık yumuşak | Düzenli ve sürekli kullanım |
| Torik yumuşak | Astigmatizmanın eşlik ettiği durumlar |
| Multifokal | Yakın görme ihtiyacının da bulunduğu durumlar |
| Sert gaz geçirgen (RGP) | Yüzey düzensizlikleri ve seçilmiş özel durumlar |
Bu tablo yalnızca genel bir çerçevedir. Hangi tipin uygun olduğu, deneme lensiyle yapılan oturma kontrolünün ardından hekim tarafından belirlenir. Aynı numaraya sahip iki kişide farklı lens tipleri planlanabilir.
Renkli ve numarasız lensler de tıbbi bir üründür. Bunların da muayene sonrasında ve uygun bakım koşullarıyla kullanılması gerekir.
Kontakt Lens Kimlerde Uygun Olmayabilir?
Bazı durumlarda lens kullanımı ertelenir ya da farklı bir çözüm planlanır. Bu değerlendirme kişiye özeldir ve zaman içinde değişebilir.
- Belirgin göz kuruluğu ve gözyaşı film tabakasında bozulma
- Aktif kapak kenarı iltihabı (blefarit) ya da tekrarlayan arpacık
- Kornea yüzeyinde iyileşmemiş yara veya iltihap
- Kontrol altına alınmamış alerjik göz yakınmaları
- Tozlu, dumanlı ya da kimyasal maruziyetin yoğun olduğu çalışma ortamları
- Bakım kurallarının düzenli olarak uygulanamayacağı durumlar
Bu başlıkların çoğu kalıcı bir engel değildir. Örneğin kapak iltihabı tedavi edildikten sonra lens kullanımı yeniden değerlendirilebilir. Karar, muayene bulgularına göre hekim tarafından verilir.
Lens Bakımında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Lens kaynaklı sorunların önemli bir bölümü bakım düzenindeki aksamalarla ilişkilidir. Aşağıdaki kurallar, kullanım süresi boyunca geçerliliğini korur.
- Lense dokunmadan önce ellerin sabunla yıkanıp iyice kurulanması
- Lens ve saklama kabında hiçbir koşulda musluk suyu kullanılmaması
- Solüsyonun her seferinde yenilenmesi, üzerine ekleme yapılmaması
- Saklama kabının düzenli aralıklarla değiştirilmesi
- Belirtilen kullanım süresi dolan lensin uzatılmadan bırakılması
- Lensle uyunmaması ve duş, deniz, havuz sırasında takılı tutulmaması
Makyaj kullanılıyorsa lens makyajdan önce takılmalı, makyaj temizlenmeden önce çıkarılmalıdır. Bu küçük sıra farkı, göz yüzeyine ürün bulaşmasını azaltır.
Lens Kullananlarda Kontroller Ne Sıklıkla Yapılır?
Lens kullanımı başladıktan sonra ilk kontrol, gözün lense uyumunu görmek amacıyla kısa bir süre içinde yapılır. Sonraki kontroller genellikle daha geniş aralıklarla sürdürülür.
Kontrollerde yalnızca görme düzeyi değil, kornea yüzeyinin durumu ve damarlanma bulguları da incelenir. Bu bulguların bir kısmı yakınma vermeden ortaya çıkabildiği için, sorun yaşanmıyor olması kontrolü gereksiz kılmaz.
Kontrol sıklığı; kullanılan lens tipine, günlük kullanım süresine ve muayene bulgularına göre hekim tarafından belirlenir. Ordu içinden ya da çevre ilçelerden Fatsa’ya geliş sıklığı, kontrol takviminin kurulmasında birlikte konuşulan başlıklardandır.
Lens Kullanırken Şikâyet Olursa Ne Yapılmalıdır?
Kontakt lens kullanımı sırasında ortaya çıkan bazı belirtiler, gecikmeden değerlendirilmesi gereken bulgulardır.
- Lens çıkarıldıktan sonra da geçmeyen ağrı ve batma
- Gözde belirgin kızarıklık ve ışığa artan hassasiyet
- Görmede ani bulanıklaşma ya da azalma
- Sulanma, çapaklanma ve kapakta şişlik
Bu durumlarda lensin çıkarılması ve göze tekrar takılmaması gerekir. Yakınma kısa sürede gerilemezse muayene ertelenmemelidir; kornea yüzeyini ilgilendiren tabloların erken değerlendirilmesi önemlidir.
Sonuç
Kontakt lens muayenesi, numaranın ötesinde gözün ön yüzeyini bütün olarak ele alan bir değerlendirmedir. Lens tipi ve kullanım düzeni bu değerlendirmenin sonucunda planlanır.
Ordu ve Fatsa’da lens kullanan kişilerde yakınma olmasa da kontrollerin aksatılmaması, kornea yüzeyinin uzun vadede izlenebilmesi açısından önem taşır.
Lens kullanımının uygunluğuna, tipine ve kontrol aralığına; muayene bulguları ile günlük kullanım alışkanlıkları bir arada okunarak hekim karar verir.
Sık Sorulan Sorular
Kontakt lens kullanımıyla ilgili sık sorulan sorular ve kısa yanıtları aşağıda derlenmiştir.
İlk lens muayenesi, ölçümler ve deneme lensiyle yapılan oturma kontrolü nedeniyle standart bir göz muayenesinden daha uzun sürer. Sonraki kontroller genellikle daha kısadır.
Önerilmez. Lens numarası gözlük numarasından farklı olabilir ve lens kullanımı için kornea ile gözyaşının ayrıca değerlendirilmesi gerekir.
Doğru ölçülerde seçilmiş bir lens genellikle rahatsızlık vermez. İlk günlerde hafif bir yabancı cisim hissi olabilir; ağrı, batma ve kızarıklık ise normal kabul edilmez.
Uyku sırasında kornea oksijen alışı azaldığı için lensle uyunması genel olarak önerilmez. Bu konudaki istisnalar yalnızca hekimin belirlediği özel durumlarla sınırlıdır.
Astigmatizma tek başına lens kullanımına engel değildir; torik lensler bu durum için tasarlanmıştır. Uygunluk, astigmatizmanın derecesine ve muayene bulgularına göre değerlendirilir.
Hayır. Konjonktiva adı verilen zar, göz küresi ile kapak arasında kapalı bir boşluk oluşturur; bu nedenle lensin göz arkasına geçmesi anatomik olarak mümkün değildir. Lens yalnızca yerinden kayabilir.
Her damla lensle birlikte kullanıma uygun değildir. Hangi damlanın lens takılıyken kullanılabileceği hekim tarafından belirtilir; koruyucu içeren bazı ürünler lens çıkarıldıktan sonra kullanılır.
Belirli durumlarda kullanılabilir; ancak burada belirleyici olan yaş kadar bakım kurallarına uyum becerisidir. Karar, muayene ve aile ile yapılan değerlendirme sonrasında verilir.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.