Ordu Şaşılık Tedavisi

Normal koşullarda iki göz, aynı noktaya birlikte odaklanır. Beyin bu iki görüntüyü birleştirerek tek ve derinlikli bir görüntü oluşturur. Şaşılıkta gözlerden biri bakılan noktadan sapar ve bu birliktelik bozulur.

Gözlerin hareketini altı çift kas yönetir. Bu kasların gücündeki dengesizlik, sinirsel iletimdeki bir sorun ya da görme sistemindeki bir bozukluk şaşılığa yol açabilir.

Kayma sürekli olabileceği gibi yalnız yorgunlukta, hastalık dönemlerinde ya da uzun süreli yakın çalışmada belirginleşen aralıklı bir biçimde de ortaya çıkabilir.

Şaşılık, kaymanın yönüne göre adlandırılır. Bu adlandırma tedavi planının kurgulanmasında yol göstericidir.

Şaşılık ayrıca başlangıç zamanına göre de değerlendirilir. Doğuştan ya da yaşamın ilk aylarında başlayan tablolar ile daha ileri yaşta ortaya çıkanlar farklı seyir gösterir ve farklı biçimde ele alınır.

Erişkin yaşta yeni ortaya çıkan ve çift görmenin eşlik ettiği kaymalar ayrı bir başlıktır. Bu tablolarda sinir tutulumu ya da sistemik bir hastalık araştırması gerekebileceği için değerlendirmenin ertelenmemesi önerilir.

Görme sistemi doğumdan sonraki ilk yıllarda gelişimini sürdürür. Bu dönemde beyin, iki gözden gelen görüntüyü birleştirmeyi öğrenir.

Bir göz sürekli kayıyorsa beyin, çift görmeyi önlemek için o gözden gelen görüntüyü baskılar. Baskılanan gözün görme gelişimi geri kalır ve göz tembelliği ortaya çıkabilir.

Bu süreç sessiz ilerler; çocuk bir şikâyet dile getirmez, çünkü diğer gözle rahatça görmeye devam eder. Bu nedenle şaşılığın erken fark edilmesi, yalnız kaymanın düzeltilmesi için değil, görme gelişiminin korunması açısından da belirleyicidir.

Tedaviye yanıtın yaşla yakından ilişkili olduğu bilinir. Bu nedenle ailelerin gözlerde kayma fark ettiğinde “büyüyünce geçer” beklentisiyle beklememesi, muayene ile değerlendirme yaptırması önerilir.

Bebeklerde ve küçük çocuklarda gözler kayıyormuş gibi görünebilir; oysa gerçek bir kayma bulunmayabilir. Bu duruma yalancı şaşılık denir.

Burun kökünün geniş olması ve göz iç köşesindeki deri kıvrımının belirgin oluşu, göz akının burun tarafındaki bölümünü örterek içe kayma izlenimi yaratır. Çocuk büyüdükçe yüz yapısı değiştiği için bu görüntü genellikle geriler.

Ancak yalancı şaşılık ile gerçek şaşılık ayrımı gözlemle değil muayeneyle yapılır. Bu ayrım için uygulanan örtme testleri ve ışık yansıması değerlendirmeleri, kaymanın gerçekten var olup olmadığını gösterir.

Şaşılık muayenesi, standart göz muayenesinden daha kapsamlıdır. Kaymanın ölçülmesinin yanı sıra görme keskinliği ve göz numarasının belirlenmesi de değerlendirmenin parçasıdır. Fatsa’daki klinikte bu basamaklar tek seansta yürütülür.

• Görme keskinliği ölçümü: Her gözün ayrı ayrı görme düzeyinin, yaşa uygun yöntemlerle belirlenmesi
• Örtme testleri: Bir göz kapatılıp açılarak kaymanın varlığının ve tipinin ortaya konması
• Kayma açısı ölçümü: Kaymanın derecesinin prizmalarla, farklı bakış yönlerinde ölçülmesi
• Göz hareketlerinin incelenmesi: Kasların çalışmasının ve kısıtlılık olup olmadığının değerlendirilmesi
• Damlalı refraksiyon ölçümü: Çocuklarda odaklama kaslarını geçici olarak dinlendiren damlalarla gerçek numaranın belirlenmesi
• Göz dibi muayenesi: Kaymaya yol açabilecek göz içi bir nedenin araştırılması

Çocuklarda damla ile yapılan numara ölçümü özellikle önemlidir. Çocukların güçlü odaklama yeteneği, damlasız ölçümde gerçek göz numarasının olduğundan farklı görünmesine yol açabilir.

Bazı şaşılık tiplerinde kaymanın nedeni doğrudan bir kas sorunu değil, düzeltilmemiş bir göz numarasıdır. Özellikle yüksek hipermetropide çocuk net görebilmek için sürekli odaklama yapar ve bu çaba gözlerin içe kaymasına yol açabilir.

Bu tabloda uygun gözlüğün kullanılması, odaklama çabasını ortadan kaldırarak kaymanın belirgin biçimde azalmasını ya da düzelmesini sağlayabilir. Bu nedenle gözlük, tedavinin ilk basamağı olarak değerlendirilir.

Gözlüğün düzenli kullanılması bu tabloda tedavinin kendisidir. Gözlüğün yalnız ara sıra takılması, kaymanın kontrol altına alınmasını zorlaştırır ve göz tembelliği riskini sürdürür.

Gözlükle kaymanın ne ölçüde düzeldiği kontrollerde ölçülerek izlenir. Bu ölçümler, sonraki adımların gerekip gerekmediğini belirlemede yol gösterir.

Tedavi, kaymanın tipine, açısına, başlangıç yaşına ve eşlik eden göz tembelliğine göre planlanır. Aşağıdaki seçenekler tek başına ya da birlikte değerlendirilebilir.

• Gözlük ile düzeltme: Kırma kusuruna bağlı kaymalarda ilk basamak
• Kapama tedavisi: Eşlik eden göz tembelliğinde, zayıf gözün çalıştırılmasına yönelik uygulama
• Prizmatik düzeltme: Uygun görülen olgularda çift görmenin giderilmesine yönelik gözlük düzenlemesi
• Göz kaslarına yönelik cerrahi: Kas dengesinin cerrahi olarak yeniden düzenlenmesi; ilgili merkezde planlanır

Şaşılık cerrahisi genellikle gözlük ve kapama tedavisiyle giderilemeyen kalıcı kaymalarda gündeme gelir. Cerrahi kararının verilmesinde kayma açısının farklı zamanlarda tekrarlanan ölçümleri esas alınır.

Cerrahi planlanan hastalarda işlem, uygun donanıma sahip bir merkezde gerçekleştirilir. Ameliyat öncesi ölçümler, göz numarası takibi ve göz tembelliği tedavisi klinikte sürdürülebilir.

Şaşılık yalnız çocukluk çağına özgü değildir. Çocuklukta var olup düzeltilmemiş kaymalar erişkinlikte sürebilir; ayrıca yetişkin yaşta yeni bir kayma da ortaya çıkabilir.

Erişkin yaşta yeni başlayan ve çift görmeyle seyreden kaymalar dikkatle ele alınır. Bu tablolarda tiroid hastalıkları, diyabet, damarsal olaylar ya da sinir tutulumu araştırılması gerekebilir ve hasta ilgili branşlara yönlendirilebilir.

Çocuklukta kalmış eski kaymalarda ise değerlendirme, çift görme olup olmadığı ve hastanın beklentileri gözetilerek yapılır. Erişkin yaşta da tedavi seçeneklerinin bulunduğu, ancak kararın ayrıntılı muayeneye bağlı olduğu unutulmamalıdır.