Hastalığın adı halk arasında göz tansiyonu olarak bilinir. Ancak glokom yalnızca bir basınç yüksekliği değil, görme sinirinin ilerleyici biçimde hasar görmesidir.
Kaybedilen görme alanı geri kazanılamaz. Bu nedenle tedavinin hedefi mevcut görmenin korunması ve hasarın ilerlemesinin durdurulmasıdır.
Fatsa’daki klinikte glokom takibi, göz içi basınç ölçümü ile OCT sinir lifi analizi birlikte değerlendirilerek yürütülür; uygun görülen olgularda SLT lazer tedavisi de Op. Dr. Birol Coşkun tarafından uygulanır.
Glokom Nedir?
Göz, biçimini koruyabilmek için sürekli sıvı üretir ve bu sıvıyı belirli kanallardan dışarı boşaltır. Üretim ile boşalma arasındaki denge bozulduğunda göz içi basınç yükselir.
Yüksek basınç, gözün arkasından çıkan görme sinirinin liflerine baskı yapar. Zamanla bu lifler işlevini yitirir. Kaybedilen her lif, görme alanında küçük bir boşluğa karşılık gelir.
Glokom her zaman yüksek basınçla seyretmez. Bazı kişilerde basınç normal sınırlarda ölçüldüğü hâlde sinir hasarı ilerleyebilir; bu tabloya normal basınçlı glokom denir. Bu nedenle tanı yalnızca basınç ölçümüne dayandırılmaz.
Glokom Neden Sessiz İlerler?
Glokomda görme kaybı merkezden değil, görüş alanının çeperinden başlar. Çevresel görmedeki eksikler günlük yaşamda kolayca fark edilmez; beyin iki gözden gelen görüntüyü birleştirerek bu boşlukları büyük ölçüde tamamlar.
Kişi okumaya devam edebildiği ve merkezî görmesi iyi olduğu için gözünde bir sorun olduğunu düşünmez. Yakınma ortaya çıktığında görme alanının önemli bir bölümü çoktan etkilenmiş olabilir.
Bu sessiz seyir, glokomun neden tarama muayenesiyle yakalanması gereken bir hastalık olduğunu açıklar. Şikâyet beklemek, tanının gecikmesi anlamına gelir.
Glokom Riski Kimlerde Daha Yüksektir?
Glokom her yaşta görülebilir; ancak bazı kişilerde risk belirgin biçimde artar. Aşağıdaki durumların varlığı, muayene sıklığını etkileyen etkenlerdendir.
- Kırk yaşın üzerinde olmak
- Ailede glokom öyküsü bulunması
- Yüksek miyopi ya da yüksek hipermetropi
- Uzun süreli kortizon içeren ilaç kullanımı
- Diyabet ve tansiyon hastalığı
- Göz travması ya da geçirilmiş göz ameliyatı öyküsü
- İnce kornea yapısı
Ailesinde glokom bulunan kişilerin bu öyküyü hekime bildirmesi özellikle önemlidir; birinci derece yakınında glokom bulunanlarda hastalığın görülme olasılığı artar ve tarama daha erken yaşta başlatılabilir.
Tanı İçin Hangi Değerlendirmeler Yapılır?
Glokom tanısı tek bir ölçüme dayanmaz. Basınç, sinir yapısı ve sinir işlevi birlikte değerlendirilir. Aşağıdaki başlıklar bu değerlendirmenin bileşenleridir.
- Göz içi basınç ölçümü: Tonometre ile yapılan ölçüm; gün içindeki değişkenlik nedeniyle tekrarlanabilir
- Görme siniri muayenesi: Sinir başındaki çukurlaşmanın ve renk değişikliğinin değerlendirilmesi
- OCT ile sinir lifi ölçümü: Sinir lifi tabakasının kalınlığının sayısal olarak kaydedilmesi
- Görme alanı testi: Sinir hasarının işlevsel karşılığının haritalanması
- Kornea kalınlığı ölçümü: Basınç ölçümünün doğru yorumlanabilmesi için gereken düzeltme bilgisi
- Ön kamara açısının değerlendirilmesi: Açık açılı ve kapalı açılı tiplerin ayırt edilmesi
Bu değerlendirmelerin bir kısmı tanı aşamasında, bir kısmı ise takip boyunca belirli aralıklarla tekrarlanır. Glokomda asıl bilgi tek bir ölçümde değil, ölçümlerin yıllar içindeki seyrindedir.
Tedavide Hangi Basamaklar İzlenir?
Glokom tedavisinin ortak amacı göz içi basıncı, sinirin zarar görmeyeceği düşünülen bir düzeye indirmektir. Bu düzeye hedef basınç denir ve her hastada farklıdır.
| Basamak | Yaklaşım | Amaç |
|---|---|---|
| Birinci | Göz damlaları | Sıvı üretimini azaltmak ya da dışa akışı artırmak |
| İkinci | Lazer tedavisi (SLT) | Dışa akış yollarının işlevini desteklemek |
| Üçüncü | Cerrahi seçenekler | Sıvıya yeni bir boşalma yolu oluşturmak |
Basamaklar arasındaki geçiş, basıncın hedefe ulaşıp ulaşmadığına ve sinir hasarının ilerleyip ilerlemediğine göre kararlaştırılır. Bazı hastalarda lazer, damla tedavisinden önce de değerlendirilebilir.
Damla Kullanımında Nelere Dikkat Edilmelidir?
Glokom damlaları, düzenli kullanıldığında etkili olan tedavilerdir. Atlanan dozlar basıncın gün içinde yükselmesine ve tedavinin etkisinin azalmasına yol açar.
- Damlaları her gün aynı saatlerde kullanmak
- Damladan sonra gözün iç köşesine hafifçe bastırıp bir dakika kapalı tutmak
- Birden fazla damla kullanılıyorsa aralarında birkaç dakika beklemek
- Şişe ucunu göze ve kirpiklere değdirmemek
- Gözde kızarıklık ya da rahatsızlık gelişirse hekime bildirmek
Damla kullanımının bırakılması, hastalığın kontrol altında olduğu izlenimi verse dahi sinir hasarının sessizce ilerlemesine neden olabilir. Tedavide yapılacak her değişiklik hekim kararıyla olmalıdır.
Takip Nasıl Yürütülür?
Glokom, tedaviyle kontrol altına alınabilen ancak sona ermeyen bir hastalıktır. Bu nedenle takip ömür boyu sürdürülür.
Kontrollerde göz içi basınç ölçülür; belirli aralıklarla OCT ve görme alanı testi tekrarlanır. Amaç, sinir lifi kalınlığında ve görme alanında yıllar içinde bir kayıp olup olmadığını karşılaştırmalı olarak görmektir. Fatsa’daki klinikte OCT ölçümlerinin aynı cihazla tekrarlanması, yıllar arasındaki karşılaştırmayı tutarlı kılar.
Kontrol sıklığı hastalığın evresine ve basıncın hedefte tutulup tutulamadığına göre değişir. Yeni tanı almış ya da tedavisi değiştirilmiş hastalarda aralık daha kısa tutulur.
Hangi Durumlar Acil Değerlendirme Gerektirir?
Glokomun çoğu tipi sessiz seyreder; ancak kapalı açılı glokom krizi ani ve şiddetli bulgularla ortaya çıkar ve gecikmeden değerlendirilmesi gerekir.
- Ani başlayan şiddetli göz ağrısı ve baş ağrısı
- Gözde belirgin kızarıklık ve görmede hızlı bulanıklaşma
- Işıkların çevresinde halkalar görülmesi
- Bulantı ve kusmanın göz ağrısına eşlik etmesi
Bu tablo, göz içi basıncın kısa sürede çok yükselmesiyle ilişkilidir ve görme sinirinde hızlı hasar bırakabilir. Belirtiler ortaya çıktığında beklenmeden başvurulması gerekir.
Sonuç
Glokom, göz içi basıncının görme sinirini zedelemesiyle görme alanının sessizce daraldığı, ilerleyici bir hastalıktır.
Kaybedilen görme alanı geri kazanılamadığı için tedavinin hedefi ilerlemenin durdurulması ve mevcut görmenin korunmasıdır; bu da düzenli takiple mümkün olur.
Damla, lazer ve cerrahi seçenekleri arasındaki tercih; basınç düzeyine, sinir hasarının seyrine ve hastanın genel durumuna göre hekim tarafından belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
Glokom takibindeki hastaların basınç ölçümü ve damla kullanımına dair sorduğu konular kısa yanıtlarıyla aşağıdadır.
Basınç yüksekliği tek başına glokom tanısı koydurmaz. Görme siniri yapısı ve görme alanı da değerlendirilir; sinir hasarı yoksa hasta yalnızca takibe alınabilir.
Hayır. Kaybedilen görme alanı geri kazanılamaz. Tedavinin amacı kalan görmenin korunması ve hasarın ilerlemesinin durdurulmasıdır.
Çoğu hastada tedavi uzun sürelidir. Lazer ya da cerrahi uygulanan bazı hastalarda damla ihtiyacı azalabilir; bu karar basınç ölçümlerine göre verilir.
Ölçüm genellikle ağrısızdır. Temaslı yöntemlerde göz önceden damlayla uyuşturulduğu için yalnızca hafif bir dokunma hissi olur.
Kontrol aralığı hastalığın evresine ve basıncın hedefte olup olmadığına göre değişir. Yeni tanı alan ya da tedavisi değişen hastalarda aralık daha kısa tutulur.
Ailesinde glokom bulunan kişilerde hastalığın görülme olasılığı artar. Bu nedenle birinci derece yakınlarında glokom olanların düzenli göz muayenesi olması önerilir.
Glokomda asıl bilgi tek bir testte değil, testlerin zaman içindeki karşılaştırmasındadır. Tekrarlanan ölçümler ilerleme olup olmadığını gösterir.
Uzun süreli kortizon kullanımı bazı kişilerde göz içi basıncı yükseltebilir. Bu tür bir tedavi kullanıyorsanız hekiminize bildirmeniz ve basınç takibinin yapılması önerilir.
Düzenli ve orta yoğunluktaki egzersiz genellikle sakıncalı görülmez. Baş aşağı duruş gerektiren hareketler bazı hastalarda basıncı etkileyebileceği için hekiminize danışmanız uygun olur.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.