Klasik göz dibi muayenesi retinaya yukarıdan bakmayı sağlar. OCT ise retinayı yandan kesip katmanlarını ayrı ayrı görmeye benzer bir bilgi verir; böylece gözle görülemeyen sıvı birikimleri ve incelmeler saptanabilir.
İşlem ışın içermez, göze temas etmez ve ağrı yaratmaz. Çekim birkaç dakika sürer, sonuç aynı seansta değerlendirilebilir.
Fatsa’daki klinikte bulunan OCT cihazı, Op. Dr. Birol Coşkun tarafından hem tanı aşamasında hem de tedavi yanıtının ölçülmesinde kullanılır.
OCT Nedir?
Optik koherens tomografi, gözün arka bölümündeki dokulardan yansıyan ışığın ölçülmesi ilkesine dayanır. Cihaz göze zararsız bir ışık gönderir; farklı derinliklerdeki katmanlardan dönen yansımaları hesaplayarak kesitsel bir görüntü oluşturur.
Elde edilen görüntüde retinanın katmanları ayrı ayrı seçilebilir. Katmanlar arasında sıvı birikmişse, retina altında bir toplanma varsa ya da bir katman incelmişse bu değişiklikler doğrudan görülür.
Cihaz yalnızca görüntü üretmez; aynı zamanda kalınlık değerlerini sayısal olarak raporlar. Bu sayılar, sonraki kontrollerde karşılaştırma yapılmasına ve değişimin ölçülebilir biçimde izlenmesine imkân tanır.
Hangi Durumlarda İstenir?
OCT, retina merkezini ve görme sinirini ilgilendiren hemen her tabloda başvurulan bir yöntemdir. Aşağıda en sık istendiği durumlar yer alır.
- Sarı nokta hastalığı: Kuru ve yaş tip ayrımının yapılması, retina altındaki sıvının saptanması
- Diyabetik makula ödemi: Ödemin varlığının, yaygınlığının ve merkeze ulaşıp ulaşmadığının ölçülmesi
- Retina damar tıkanıklıkları: Tıkanıklık sonrası gelişen makula ödeminin izlenmesi
- Glokom takibi: Görme siniri çevresindeki sinir lifi tabakasının kalınlığının ölçülmesi
- Makula deliği ve yüzey zarları: Sarı nokta bölgesindeki yapısal değişikliklerin ayrıntılı incelenmesi
- Ameliyat öncesi değerlendirme: Katarakt cerrahisi planlanan hastalarda sarı nokta durumunun görülmesi
OCT’nin istenmesi mutlaka ciddi bir hastalık olduğu anlamına gelmez. Bazı durumlarda tetkik, muayenede şüphelenilen bir bulgunun bulunmadığını göstermek için de yapılır.
Çekim Nasıl Yapılır?
Çekim oturur pozisyonda yapılır. Hasta çenesini ve alnını cihazın destek noktalarına yerleştirir, cihazın gösterdiği sabit bir işarete bakar.
Göze hiçbir şey değmez, iğne ya da boya kullanılmaz. Çekim sırasında yalnızca kısa süreli sabit bakmanız istenir. Her göz için birkaç dakika yeterli olur.
Çoğu çekim damla gerektirmez. Göz bebeği çok küçük olan ya da mercek saydamlığı azalmış hastalarda görüntü kalitesini artırmak için göz bebeğini genişleten damla kullanılabilir; bu durumda muayene sonrasında birkaç saat bulanık görme olabilir.
Sonuçlar Nasıl Değerlendirilir?
OCT raporu iki bölümden oluşur: kesitsel görüntüler ve kalınlık haritası. Kesitlerde retinanın yapısı, katmanların bütünlüğü ve sıvı varlığı değerlendirilir.
Kalınlık haritası, sarı nokta bölgesini alanlara bölerek her alandaki ortalama kalınlığı sayısal olarak verir. Glokom takibinde ise görme siniri çevresindeki sinir lifi tabakasının kalınlığı ölçülür ve yaş grubuna göre karşılaştırılır.
Sonuçlar tek başına değil, muayene bulguları ve görme keskinliğiyle birlikte yorumlanır. Aynı sayısal değer, farklı hastalarda farklı anlamlar taşıyabilir; bu nedenle raporun hekim tarafından değerlendirilmesi gerekir.
OCT Ne Sıklıkla Tekrarlanır?
Tekrarlama sıklığı hastalığın türüne ve tedavi görülüp görülmediğine göre değişir. Aşağıdaki tablo, sık karşılaşılan durumlarda tetkikin hangi amaçla tekrarlandığını özetler.
| Durum | Tekrarlama Amacı |
|---|---|
| Aktif göz içi iğne tedavisi | Her uygulama öncesi ödemin ölçülerek karar verilmesi |
| Kuru tip sarı nokta hastalığı | Yaş tipe geçiş olup olmadığının izlenmesi |
| Diyabet takibi | Makula ödemi gelişip gelişmediğinin değerlendirilmesi |
| Glokom takibi | Sinir lifi kalınlığındaki değişimin yıllar içinde izlenmesi |
| Yeni yakınma ortaya çıkması | Kontrol tarihi beklenmeden durumun değerlendirilmesi |
Aralıkların tek bir standardı yoktur; her hastada takvim, bulguların seyrine göre hekim tarafından belirlenir. Karşılaştırmanın anlamlı olması için ölçümlerin mümkün olduğunca aynı cihazla yapılması tercih edilir; bu nedenle Fatsa’daki klinikte takip ölçümleri aynı cihaz üzerinden sürdürülür.
OCT Hangi Tetkiklerin Yerini Tutmaz?
OCT güçlü bir yöntemdir, ancak tek başına tam bir göz değerlendirmesi sağlamaz. Retinanın çevresel bölümlerindeki yırtık ve incelmeleri göstermek onun görevi değildir; bunun için genişletilmiş göz dibi muayenesi gerekir.
Glokom takibinde de OCT tek başına yeterli değildir. Göz içi basınç ölçümü ve görme alanı testi, sinir lifi kalınlığı ölçümüyle birlikte değerlendirilir; bu üç bilgi birbirini tamamlar.
Benzer biçimde OCT, gözlük numarasının belirlenmesi ya da görme keskinliğinin ölçülmesi amacıyla kullanılmaz. Kapsamlı muayenenin bir parçasıdır, alternatifi değildir.
Çekime Nasıl Hazırlanılır?
OCT için özel bir hazırlık gerekmez; aç ya da tok olmanın sonuçlara etkisi yoktur. Aşağıdaki noktalar çekimin daha rahat geçmesine yardımcı olur.
- Kontakt lens kullanılıyorsa muayene öncesinde çıkarılması
- Daha önce yapılmış OCT raporlarının getirilmesi (karşılaştırma için değerlidir)
- Kullanılan göz damlalarının ve ilaçların bildirilmesi
- Damla kullanılabileceği düşünülüyorsa o gün araç kullanılmaması
Önceki çekimlerin getirilmesi özellikle önemlidir; retina hastalıklarında tek bir ölçümden çok, ölçümler arasındaki değişim yol gösterir.
Sonuç
OCT, retina katmanlarının ışınsız ve temassız biçimde görüntülenmesini sağlayarak göz dibi muayenesinin göremediği ayrıntıları ortaya koyar.
Sarı nokta hastalıkları, diyabetik makula ödemi, damar tıkanıklıkları ve glokom takibinde hem tanının hem de tedavi yanıtının ölçülebilir dayanağını oluşturur.
Tetkikin hangi sıklıkla tekrarlanacağı ve sonuçların ne anlama geldiği; muayene bulguları ve görme düzeyiyle birlikte değerlendirilerek hekim tarafından belirlenir.
Sık Sorulan Sorular
OCT çekimi öncesinde hastaların işlemin nasıl yapıldığına dair sorduğu başlıklar kısa yanıtlarıyla aşağıdadır.
OCT ışın kullanmaz ve göze temas etmez. Bu nedenle tekrarlanan çekimlerin bilinen bir zararı bulunmamaktadır.
Her göz için genellikle birkaç dakika yeterlidir. Damla kullanılması gereken durumlarda toplam süre, göz bebeğinin genişlemesini beklemek nedeniyle uzar.
Çoğu çekim damla olmadan yapılabilir. Göz bebeği küçükse ya da görüntü kalitesi yetersizse genişletici damla kullanılabilir.
Damla kullanılmadıysa görmeniz etkilenmez ve araç kullanabilirsiniz. Damla kullanıldıysa birkaç saat bulanıklık olabileceği için araç kullanılmaması önerilir.
Hayır. OCT retinanın merkezini ayrıntılı gösterir; çevresel bölgelerdeki yırtık ve incelmeler için genişletilmiş göz dibi muayenesi gereklidir. İki yöntem birbirini tamamlar.
Çekim tamamlandıktan hemen sonra görüntüler değerlendirilebilir; sonuçlar genellikle aynı muayene içinde hekim tarafından açıklanır.
Evet. Retina hastalıklarında değişimi görmek tek bir ölçümden daha değerlidir; önceki raporlar karşılaştırma imkânı sağlar.
Yeterli değildir. Sinir lifi kalınlığı ölçümü; göz içi basınç ölçümü ve görme alanı testiyle birlikte değerlendirildiğinde anlam kazanır.
Bu sayfa Op. Dr. Birol Coşkun Göz Kliniği tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Tanı ve tedavi kişiye özeldir; buradaki bilgiler hekim muayenesinin yerine geçmez.